>>หัตถกรรมไทย<<


เครื่องจักสาน
03/10/2009, 08:14
Filed under: เครื่องจักสาน

       เครื่องจักสาน เป็นงานหัตกรรมที่หล่อหลอมขึ้นจากจิตวิญญาณและภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ    คำว่า  เครื่องจักสาน  แยกความหมายคำได้คือ  จัก  หมายถึงการนำวัสดุมาทำให้เป็นเส้น  เป็นแฉก  หรือริ้ว  ส่วนคำว่า  สาน  หมายถึง  การนำเอาวัสดุที่เตรียมแล้วมาสานประดิษฐ์ให้เป็นรูปร่างและลวดลายต่างๆ  ขั้นตอนที่สำคัญอีกขั้นตอนหนึ่งคือ  การถัก  ซึ่งเป็นกระบวนการประกอบทำให้เครื่องจักสานสมบูรณ์เสริมความแข็งแรงของโครงสร้างภายนอกวัสดุที่นำมาใช้สานได้แก่  ไม้ไผ่  หวาย  กก  ป่าน  กระจูด  ลาน  ลำเจียก  เตย  และย่านลิเภา  เป็นต้น

เครื่องจักสานโดยทั่วไปสามารถแบ่งได้ดังนี้คือ
1.เครื่องมือในการเกษตรกรรม เช่น  วี (กาวี) กระบุง  เป็นต้น
2.เครื่องมือในครัวเรือน  เช่น  กระชอนกรองกะทิ  พ้อม (กะพ้อม) กระติ๊บ  เป็นต้น
3.เครื่องมือจับสัตว์  เช่น  ลอบ  ไซ  ข้อง  ชนาง สุ่ม  เป็นต้น
4.เครื่องมือในพิธีกรรม  เช่น  ขันกระหย่อง  ตาเหลว  เป็นต้น
5.เครื่องมือเบ็ดเตร็ด  เช่น  กระด้ง  เป็นต้น

 

ที่มา : 

http://images.google.co.th/imgres?imgurl=http://gotoknow.org/file/chumphon5/c1.JPG&imgrefurl=http://gotoknow.org/blog/chumphon-nation-museum/19739&usg=__VqQ5837knS2-NNYuXBRDCljoxT8=&h=1280&w=960&sz=547&hl=th&start=5&tbnid=yamOGYJqBc_BFM:&tbnh=150&tbnw=113&prev=/images%3Fq%3D%25E0%25B9%2580%25E0%25B8%2584%25E0%25B8%25A3%25E0%25B8%25B7%25E0%25B9%2588%25E0%25B8%25AD%25E0%25B8%2587%25E0%25B8%2588%25E0%25B8%25B1%25E0%25B8%2581%25E0%25B8%25AA%25E0%25B8%25B2%25E0%25B8%2599%26gbv%3D2%26hl%3Dth



หนังตะลุง
03/10/2009, 08:10
Filed under: หนังตะลุง

  การแกะหนังตะลุงเป็นศิลปหัตถกรรมที่ควบคู่กับการเล่นหนังตะลุงของภาคใต้ ตัวหนังตะลุงของไทยได้ดัดแปลงแก้ไขรูปร่างตัวหนังตะลุงของชวา ให้เป็นศิลปะตามแบบของไทย มือเท้าของตัวหนังสามารถเคลื่อนไหวได้ขณะเชิด หนังที่ใช้แกะทำหนังตะลุง จะใช้หนังวัวหรือหนังแพะดิบ วิธีแกะจะใช้สิ่วขนาดต่างๆ ตอกสลักตามลวดลายที่ได้รับการออกแบบไว้แล้ว ราคาหนังตะลุงแต่ละตัวจะต่างกันขึ้นอยู่กับความประณีตของงานและขนาดของตัวหนัง ปัจจุบันหนังตะลุงเป็นสินค้าเอกลักษณ์ที่สำคัญอย่างหนึ่งของนครศรีธรรมราชและพัทลุง โดยเฉพาะในตัวเมืองนครศรีธรรมราช มีร้านประดิษฐ์และจำหน่ายตัวหนังตะลุงมากมาย

 

ที่มา : 

http://thai.tourismthailand.org/local-product/nakhonsithammarat-80-34-1.html



เครื่องไม้แกะสลัก

เครื่องไม้แกะสลักหรือที่เรียกว่า”งานแกะสลัก”จัดเป็นงานศิลป์หัตถกรรม

ประเภทหนึ่งที่จัดรวมอยู่ในสาขาประติมากรรมซึ่งตรงกับภาษาอังกฤษ

ว่า”Sculpture”ซึ่งมีความหมายรวมถึง การปั้น การหล่อ และการแกะสลัก แต่จะ

แตกต่างที่กรรมวิธีในการผลิต หรือเทคนิควิธีการในการทำ กรรมวิธีของการ

แกะสลักเป็นการเฉือนออก ส่วนการปั้นใช้กรรมวิธีการทำที่นำเอาวัสดุที่มีความ

เหนียวมาจับกันเป็นก้อน เป็นแท่ง แล้วนำมาปั้นตามแต่จะต้องการให้เป็นรูป

อะไร โดยการเพิ่มเนื้อวัสดุเข้าไป

ประเภทของงานแกะสลัก

แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภท คือ

1.ภาพลายเส้น (Engraving) ได้แก่ ประติมากรรมการแกะสลักหรือเซาะร่อง

2.ภาพนูนต่ำ (Bas relief) ได้แก่ ประติมากรรมการแกะสลักที่มีลักษณะนูนออกมาจากพื้น

ด้านหลังหรือพื้นผิวเดิมบ้างเล็กน้อย และอาจจะแกะสลักลึกลงไปในพื้นผิววัสดุ

(บางท่านก็เรียกว่า”ประติมากรรมร่องลึก ๆ)

3.ภาพนูนสูง (Hight reliefe) ได้แก่ ประติมากรรมการแกะสลักที่มีภาพนูน

ออกมาจากพื้นด้านหลังของภาพ ประมาณค่อนตัว ทำให้สามารถมองเห็นทั้ง

ด้านหน้าและด้านข้าง เช่น วัดพระสิงห์วรวิหาร อ.เมือง จ.เชียงใหม่

4.ภาพลอยตัว(Round relief) ได้แก่ ประติมากรรมการแกะสลักรูปทรงที่

มีรูปทรงลอยตัว เป็นรูปสามมิติ หรือรูปที่สามารถมองเห็นได้รอบด้าน

ที่มา : 

http://www.siamwoodcarving.com/blog/%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%B4%E0%B8%99/



เครื่องมุก
03/10/2009, 08:04
Filed under: เครื่องมุก

เครื่องมุกเป็นศิลปหัตถกรรมประเภทหนึ่งที่เกิดขึ้นจากการใช้เปลือกหอยมุก ซึ่งเป็นหอยทะเลชนิด

หนึ่งมาฉลุเป็นชิ้นเล็ก ๆ ประดับลงบนภาชนะ บานประตู หน้าต่าง ฯลฯ โดยมีรักเป็นตัวเชื่อมให้มุกฝังตัว

อยู่บนผิวภาชนะหรือวัตถุที่ต้องการประดับ ความแวววาวของเปลือกหอยมุกสีขาวแกมชมพู จะตัดกับสีดำ

ของรักเกิดเป็นลาดลายที่งดงามคนไทย จึ่งนิยมประดับมุกลงบนภาชนะเครื่องใช้และสิ่งต่าง ๆ เช่น ตั่ง

ตะลุ่ม พาน ปราสาทราชวัง เป็นต้น

       เครื่องมุกและการประดับมุกเป็นงานศิลปหัตถกรรมที่ต้องใช้ความละเอียดประณีตต้องใช้ช่างที่มี

ความสามารถสูง ในอดีตจึงมักทำเป็นเครื่องใช้ของคนชั้นสูง พระภิกษุสงฆ์ และทำสิ่งที่เกี่ยวเนื่องกับสถา

บันกษัตริย์ และศาสนาเป็นส่วนใหญ่

เครื่องมุกและการประดับมุกเป็นงานศิลปหัตถกรรมที่ต้องใช้ความละเอียดประณีตต้องใช้ช่างที่มี

ความสามารถสูง ในอดีตจึงมักทำเป็นเครื่องใช้ของคนชั้นสูง พระภิกษุสงฆ์ และทำสิ่งที่เกี่ยวเนื่องกับสถา

บันกษัตริย์ และศาสนาเป็นส่วนใหญ่

       แม้ว่างานศิลปหัตถกรรมประเภทเครื่องมุกของไทยจะเป็นงานศิลปหัตถกรรมเก่าแก่ที่มีคุณค่าแต่

เมื่อสภาพเศรษฐกิจและสังคมเปลี่ยนไปการนำเปลือกหอยมุกมาประดับเครื่องมุกที่ต้องใช้เวลาและความ

ประณีตสูงจึงมิใคร่คุ้มค้า  การประดับมุกในปัจจุบันจึงมักทำสิ่งของที่ดีขนาดเล็ก ๆ จนถึงไฟแช็ค มากว่า

ที่จะทำเป็นสิ่งของที่มีขนาดใหญ่อย่างโบราณ

       กรรมวิธีการประดับมุกของไทย เป็นกรรมวิธีที่ทำกันมาแต่โบราณถ้าพิจารณาดูขั้นตอนและวิธีการ

จะเห็นว่าเป็นไปอย่างธรรมดาไม่ได้มีวิธีการที่ซับซ้อนแต่อย่างใด วัสดุที่นำมาใช้ก็เป็นวัสดุตามธรรมชาติ

ธรรมดา หากแต่ความงดงามนั้นขึ้นอยู่กับความประณีตของฝีมือช่าง และลวดลายที่เกิดจากความคิดของ

ช่างไทย ที่มุ่งเนรมิตความงามขึ้นให้สอดคล้องกับวัสดุและรูปแบบของสิ่งที่สร้างขึ้นมาเพื่อประโยชน์ใช้

สอยในด้านต่าง ๆ ให้มีความงดงามมีสุนทรียภาพแฝงอยู่ในสิ่งต่าง ๆ เหล่านั้น เท่ากับเป็นการเพิ่มคุณค่า

และความน่าใช้ไปด้วย

        การประดับมุกในปัจจุบันแม้จะมีทำกันอยู่บ้างเช่นที่บริเวณอำเภอเมือง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ก็

เป็นเครื่องมุกที่ประยุกต์วิธีการจากโบราณ ตั้งแต่การใช้สีโป๊วหรือสีรองพื้นแทนรักและการฉลุลวดลายก็

เป็นการทำแบบซ้ำ ๆ แล้วนำมาประกอบเป็นลวดลายที่สามารถช้กับเครื่องมุกที่มีรูปทรงต่างๆ กัน ทั่วไป

ซึ่งเป็นการปรหยัดเวลาและแรงงาน

ที่มา : 

http://www.geocities.com/nielloware/read-niello/nakhonniello/nacred.html



เครื่องเขิน
03/10/2009, 08:02
Filed under: เครื่องเขิน

เครื่องเขินเป็นงานศิลปกรรมอีกอย่างหนึ่งของล้านนาและเป็นสิ่งของเครื่องใช้ ที่เกี่ยวข้องอยู่ในชีวิตประจำวันของชาวล้านนาในอดีตเป็นอย่างมากจนอาจจะกล่าว ได้ว่าเครื่องเขินนั้นเป็นผลิตผลทางวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตและแสดงถึง คุณลักษณะของชาวล้านนาได้เป็นอย่างดี เมื่อกล่าวถึงเครื่องเขินแล้ว โดยทั่วไปจะ หมายถึง ภาชนะเครื่องใช้ที่สานด้วยไม้ไผ่แล้วเคลือบด้วยรักเขียนลวดลายประดับ ตกแต่งด้วยชาดทองคำเปลวหรือเงินเปลวที่ผลิตขึ้น โดยชาวเชียงใหม่ ที่มีเชื้อสายสืบมาจากไทเขินแต่ โบราณในพจนานุกรมได้ให้ความหมายไว้ว่าหมายถึง เครื่องสานที่ลงรักฉาบชาด ทองคำเปลวหรือเงินเปลว ที่ผลิตขึ้นโดย ชาวเชียงใหม่ที่มีเชื้อสายสืบมาจาก ไทเขินแต่โบราณ ในพจนานุกรมได้ให้ความหมาย ไว้ว่าหมายถึงเครื่องสานที่ลงรักฉาบชาดสิ่งของ เครื่องใช้ในลักษณะเช่นเดียวกันนี้ในภาคกลาง ก็เคยปรากฎมีอยู่แต่เรียกว่า”เครื่องกำมะลอ”

แหล่งผลิตเครื่องเขินแหล่งใหญ่ที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันดีและยังคงมีการผลิต เครื่องเขินเป็นสินค้าจำหน่ายให้แก่ผู้คนทั่วไปนั้นจะอยู่ที่บ้านเขินนันทารามในเขตเมือง เชียงใหม่

ที่มา : 

http://www.siamwoodcarving.com/blog/%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%B4%E0%B8%99/



เครื่องลงยา
03/10/2009, 07:46
Filed under: เครื่องลงยา

เครื่องลงยา

เครื่องลงยาเป็นศิลปหัตถกรรมประเภทหนึ่ง ซึ่งมีกรรมวิธีคล้ายคลึงกับการทำเครื่องถมแต่เป็นการ

ทำเครื่องประดับที่มีราคาถูกขึ้นแทนการประดับด้วยพลอยและแก้วมณีลงบนเครื่องเงินเครื่องทองที่มี

ราคาแพง การลงยาเป็นการนำเอาแร่บางชนิดที่หลอมละลายได้ มาหลอมละลาย เพื่อให้แร่ที่หลอมละลาย

นี้ใส่ลงไปในช่องที่แกะไว้  แทนน้ำยาถม การลงยาจะแตกต่างไปจากการลงถมก็อยู่ที่การลงยาทำเป็นสี่

ต่าง ๆ ได้ ปัจจุบันการลงยามักจะใช้อ๊อกไซด์ผสมน้ำยาเคลือบแล้วใช้ไฟฟ่น(เป่าแล่น) เผาให้หลอม

ละลายเคลือบเช่นเดียวกับวิธีเคลือบ

 

ที่มา : 

http://www.geocities.com/nielloware/read-niello/nakhonniello/enamel.html



เครื่องถม
03/10/2009, 07:43
Filed under: เตรื่องถม

เครื่องถม  เป็นงานศิลปหัตถกรรมประณีตศิลป์  โครงการแรกพร้อมกับการทอผ้าที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ  พระบรมราชินีนาถทรงโปรดให้นำมาสอนเป็นอาชีพเสริมให้กับราษฎรที่ยากจน  ซึ่งเป็นความตั้งพระทัยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่จะช่วยลดความทุกข์ยากจนของราษฎรให้ลดลง สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ  จึงทรงสนองพระราชดำริ ทรงเห็นว่าช่างฝีมือทำเครื่องถมแบบโบราณนับวันจะหายากและเมื่อทั้งสองพระองค์เสด็จเยี่ยมราษฎรทางภาคใต้ ทรงเห็นว่าเครื่องถมที่จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็นงานช่างฝีมือที่ควรอนุรักษ์ส่งเสริม  การจะให้เลี้ยงไหมทอผ้า สภาพสิ่งแวดล้อมไม่เอื้ออำนวย  เครื่องถมซึ่งมีชื่อเสียงอยู่แล้ว  ควรจะนำมาส่งเสริมมีครูสอนเพื่อนำไปประกอบอาชีพให้แพร่หลายต่อไปได้  จึงโปรดให้ตั้งแผนกเครื่องถมขึ้นมา และให้นายปลอด เจียรศิริ เป็นครูช่างถมชาวนครศรีธรรมราชมาสอนในแผนกนี้

เครื่องถมเป็นงานศิลปหัตถกรรมประณีตศิลป์ที่เก่าแก่  มีหลักฐานว่าไทยรับการทำเครื่องถมมาจากชาวโปรตุเกส ซึ่งเข้ามาในประเทศไทยทางจังหวัดนครศรีธรรมราช ราวประมาณปี พ.ศ. 2061  เครื่องถมเป็นเครื่องราธูปโภคของพระมหากษัตริย์ไทยมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงปัจจุบัน ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้โปรดให้เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชจัดหาช่างถมฝีมือดีมาทำเครื่องถมเพื่อส่งไปถวายสมเด็จพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ณ ประเทศฝรั่งเศส  กล่าวได้ว่าเครื่องถม ยังเป็นเครื่องราชบรรณาการสำคัญที่พระมหากษัตริย์ไทยมักจะถวายให้แก่กษัตริย์ต่างประเทศอีกด้วย

 

ที่มา : 

http://www.swu.ac.th/royal/book7/b7c3t122.html




ติดตาม

Get every new post delivered to your Inbox.